Tüberküloz, hayatı tehdit eden bir enfeksiyon hastalığı olup, tüm dünyada önde gelen ölüm sebeplerinden biridir. Multisistemik bir hastalık olan tüberkülozda akciğer ve plevra tutulumu olguların çoğunda mevcuttur. Özellikle ilaca dirençli olguların tespitinde mevcut tanısal yöntemlerin istenilen duyarlılığı sağlayamaması, tüberkülozun küresel kontrolünü sınırlandırmıştır. Tanıda altın standart, kültür ve klinik tanı birlikteliğidir. Tanıya yönelik konvansiyonel yöntemlerin kolay uygulanabilir olmaması, 2-8 haftalık zamana ihtiyaç göstermesi ve tür düzeyinde tanımlamada yetersiz kalması, rutin kullanımda sorunların çözümüne yönelik arayışları yeniden gündeme getirmiştir. “Centers for Disease Control and Prevention (CDC)” tarafından tanısal mikobakteriyolojide, Mycobacterium tuberculosis’in hızlı tanısı için standardize edilmiş, özgüllük ve duyarlılığı yüksek, güvenilir ve hızlı yöntemlerin kullanımı önerilmiştir. Özellikle, CDC kılavuzlarında yer alan tanısal stratejilerin uygulandığı ve Amerikan Toraks Cemiyetinin sınıf 2 ve 3 standartlarını yakalayan, yayma pozitif örnek sayısı ≥ 500/yıl olan referans merkezlerinde veya sağlık kurumu laboratuvarlarında, nükleik asit amplifikasyon (NAA) esaslı testlerin, hızlı tanıyı desteklemek üzere kullanımı, mantıklı ve maliyet-etkin bir yaklaşım olarak kabul edilmektedir. Küresel tüberküloz yönetim stratejilerinde bu testlerin kullanımına yönelik ayrıca maliyet-etkinlik analizlerinin geliştirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Yapılan meta-analizlerin neredeyse tamamında ortaya çıkan veriler, laboratuvar koşullarında tasarlanan polimeraz zincir reaksiyonuna (in-house PCR) ait sonuçların özgüllük ve duyarlılıklarının çok değişkenlik gösterdiği ve ticari NAA testlerine ait sonuçlarla uyuşmadığı yönündedir. Bu meta-analizlere ait değerlendirmelerde, klinik olarak tüberkülozun her iki formunun laboratuvar tanısı için NAA testlerinin özgüllüklerinin genellikle tahmin edilenden çok daha yüksek, duyarlılıklarının ise özgüllüğün aksine çok daha düşük ve oldukça değişkenlik gösterdiği bildirilmektedir. Sonuç olarak rutin uygulamada, şüpheli klinik örneklerden tüberkülozun hızlı tanısında tek başına NAA testlerine güvenilemeyeceği ve bu testlerin tarama amaçlı olarak kesinlikle kullanılmaması gerektiği, ancak konvansiyonel testlerle birlikte kliniği desteklemede oldukça değerli olabildiği düşünülmektedir. Bu derleme yazıda, akciğer ve akciğer dışı tüberküloz tanısında moleküler yöntemlerin değeriyle ilgili güncel bilgiler tartışılmaktadır.

Tam metin için tıklayınız

İÇİNDEKLİLER
ÖNSÖZ
GİRİŞ
Tüberküloz Kontrol Programı Açısından Laboratuvarların Rolü
BÖLÜM 1 : MİKROSKOPİK İNCELEME
Boya çözeltilerinin hazırlanması
Gerekli alet ve malzemele
Mikroskop ve kullanımı
Sterilizasyon ve dezenfeksiyon
Güvenlik önlemleri
Balgam örneklerinin toplanması
Yayma preparatların kalite kontrol amacıyla merkeze gönderilmesi
Direk yayma preparatlarının incelenmesi
Yaymaların hazırlanması
Direk yayma hazırlama ve EZN boyama
ARB inceleme
Yayma sonuçlarının derecelendirilmesi
Yaymanın kalite kontrolü
BÖLÜM 2 : KÜLTÜR, TÜR TAYİNİ VE İLAÇ DUYARLILIK TESTİ
Besiyerinin hazırlanması
Homojenizasyon dekontaminasyon-Kültür
Yöntem 1: NaOH Ogawa Yöntemi
Yöntem 2: NaOH Modifiye Petroff Yöntemi
Yöntem 3: NaOH-NALC Yöntemi
Tür tayini testleri: M.tuberculosis’in identifikasyonu
Niasin testi
68 °C’de katalaz testi
PNB besiyerinde üreme
Nitrat redüksiyon testi
İlaç duyarlılık testi : Proporsiyon yöntemi
İlaçlı LJ besiyerinin hazırlanması
Basil süspansiyonları ile dilüsyonlarının hazırlanması ve ekim
Alternatif yöntem
Testin değerlendirilmesi
BÖLÜM : BİYOGÜVENLİK
Tüberküloz laborartuvarlarında biyogüvenlik ve fiziki tasarım
Mikroskopi laboratuvarı
Kültür ve ilaç duyarlılık çalışılan laboratuvarlar
Biyogüvenlik kabinleri
Biyogüvenlik kabinlerinin laboratuvara yerleştirilmesi
Biyogüvenlik Kabinlerinin kullanımı
Ultra Viole (UV) lambalar
Personel koruyucu ekipmanlar
EKLER
1 Bazı Mikobakterilerin Üreme Özellikleri
2 Kimyasal Çözeltilerin Hazırlanması
3
Yıllık 4000 Mikroskopik Bakı Yapan Laboratuvar İçin Gerekli Cihaz Ve Sarf
Malzemeleri
4
Yıllık 6000 Mikroskopik Bakı Ve Kültür Yapan Laboratuvar İçin Gerekli Cihaz
Ve Sarf Malzemeleri
5 Kalite Kontrolün Elemanları ve Kontrol Noktaları
6 Kaynaklar

Tam metin için tıklayınız

Tüberküloz (tbc), dünyada enfeksiyon hastalıklarına bağlı
ölümlerin en yaygın nedenlerinden birisidir. Tedavisiz kalan
olgular genellikle spontan rezolüsyona uğrarlar ancak bu
olguların %65’inde 5 yıl içinde aktif akciğer tbc yada ekstrapulmoner formların geliştiği saptanmıştır. Antitüberküloz
tedaviyle bu formların gelişimini önlemek mümkündür. Bu
nedenle tbc plörezi tanısının konulması ve uygun bir şekilde tedavi edilmesi çok önemlidir (1-5).

Türk Tabipleri Birliği bugün İstanbul Tabip Odası’nda yaptığı basın açıklaması ile Tüberküloz Raporu’nu kamuoyu ile paylaştı. Açıklamaya Türk Tabipleri Birliği Merkez Konseyi Üyesi Dr. Hüseyin Demirdizen, TTB Tüberküloz Çalışma Grubu üyeleri Prof. Dr. Zeki Kılıçarslan ve Uzm. Dr. Nilüfer Aykaç Kongar katıldı.

Yapılan açıklamada, Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre Türkiye’de tüberküloz hastalığının görülme oranının dünya ölçeğine göre çok düşük olduğunun altı çizilerek son dönem uygulanan Sağlıkta Dönüşüm Programı ile bu tablonun ortadan kalkma riskiyle karşı karşıya olduğumuz vurgulandı.

21. Yüzyılda Tüberküloz Sempozyumu ve II. Tüberküloz Laboratuvar Tanı Yöntemleri Kursu, Samsun

Son yıllardaki bilimsel çalışmalar hastalıkların patogenezinde mikroorganizmaların rollerinin anlaşılmasını sağlayarak, pek çok infeksiyon hastalığının insidansının azalmasına katkıda bulunmuştur. Ancak gelişmelere karşın sıtma, AIDS ve tüberküloz hastalığı hala tüm dünyada evrensel bir problemdir. Bu hastalıkların patogenezlerinde araştırılması gereken pek çok nokta vardır. Tüberküloz hastalığı için eski çağlardan 18. yüzyıla kadar genel kabul, havanın bozuk olması ve hastalık oluşturmasıdır. Ondokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında ise deneysel modellerin kullanılmasıyla tüberküloz hastalığının nasıl yayıldığı araştırılmaya başlanmıştır. Bu çalışmalar Koch’un buluşlarıyla güçlenmiş ve bugün ulaşılan noktada, tüberkülozun; hava yolu ile bulaşan hastalıkların klasik bir örneği olduğu kabul edilmiştir. Hava yolu ile bulaşta; içinde 1-3 canlı tüberküloz basili içeren ve birkaç saat havada asılı halde kalabilen, 1-5 μ büyüklüğünde damlacık çekirdekleri önemli rol oynar.

21. Yüzyılda Tüberküloz Sempozyumu ve II. Tüberküloz Laboratuvar Tanı Yöntemleri Kursu, Samsun

Tüberküloz, 90’dan fazla antijene ve değişik virülans faktörlerine sahip Mycobacterium tuberculosis basili ile konağın mononükleer fagositleri ve T lenfositlerinin ilişkisine bağlı olarak gelişen kronik granülomatöz bir infeksiyon hastalığıdır. Tüberkülozda hastalık oluşumunun temeli, basil ile konak arasındaki savaşın seyrine
bağlıdır.

TÜBERKÜLOZ TANISI İÇİN KLİNİK ÖRNEK ALINMASI, LABORATUVARA GÖNDERİLMESİ VE KÜLTÜR YÖNTEMLERİ Sunu slaytı
Prof. Dr. Meltem Uzun

YAYMA TEKNİKLERİ VE DEÐERLENDİRİLMESİ Ziehl-Neelsen Boyaması Sunu slaytı
Dr. Nevin Sarıgüzel Sar

ANTİBİYOTİK DUYARLILIK TEST YÖNTEMLERİ Sunu slaytı
Dr Nuri Özkütük

YAYMA TEKNİKLERİ VE DEÐERLENDİRİLMESİ (FLOROKROM BOYAMA Sunu slaytı
Dr. Vildan Avkan Oğuz

TÜBERKÜLOZUN MOLEKÜLER TANISINDA TİCARİ SİSTEMLER Sunu slaytı
Doç.Dr.Mustafa ÖZYURT

ppt formunda indirmek için tıklayınız

HAZIRLAYANLAR

Uzm. Dr. Hamza BOZKURT
Uzm. Dr. Mustafa H. TÜRKKANI
Uzm. Dr. Seher MUSAONBAÞIOÐLU
Dr. Ülgen GÜLLÜ
Funda BAYKAL
Prof. Dr. H. Canan HASANOÐLU
Doç. Dr. Þeref ÖZKARA

Hacettepe Tıp Dergisi 2006; 37:159-163

Tüberküloz, ülkemizde ve tüm dünyada önemli bir sağlık sorunu olmaya devam etmektedir. Mycobacterium tuberculosis, tek infeksiyöz ajana bağlı ölümlerin en sık etkeni olarak belirtilmektedir. Yılda 8 milyon yeni olgu bildirilmekte ve 2 milyon kişi bu hastalığa bağlı olarak ölmektedir. Dünya nüfusunun yaklaşık üçte biri, belirgin semptom göstermeden, M. tuberculosis ile infektedir. Bu kişilerin %5-10’unda hastalık tablosu ortaya çıkmaktadır. Ülkemizde de tüberküloz insidansı 25-49/100,000 olarak rapor edilmektedir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) 2015 yılında tüberküloz insidansını ve ölüm oranını yarıya düşürmeyi hedeflemektedir. Bugün, tüberküloz tedavisinde kullanılan ilk sıra ilaçlar streptomisin, izoniazid, rifampin, etambutol ve pirazinamiddir. 1944 yılında streptomisinin keşfi tüberküloz tedavisinde altın çağı açmıştır. Bunu 1952 yılında izoniazidin, 1965 yılında rifampinin ve 1968 yılında etambutolün bulunuşu izlemiştir. 1970’li yıllarda rifampinin, 1980’li yıllarda ise pirazinamidin tedaviye eklenmesiyle, tüberküloz tedavisi sırasıyla dokuz ve altı aylık sürelere kısalmıştır. Günümüzde de tüberküloz tedavisi için DSÖ’nün önerdiği “çok ilaçlı, kısa süreli” tedavi uygulanmaktadır. Bu protokolün etkin bir tedavi sağlamasına karşın tüberküloz olgularında artış bildirilmektedir. Özellikle son yıllarda dirençli suşların ortaya çıkışı, hastalığın kontrolünü güçleştirmektedir. Tüberküloz tedavisinde diğer bir önemli sorun da latent kalan organizmalara bağlı gelişen relapstır. Tüberküloz tedavisi uzun süreli bir tedavidir ve hastanın tedaviye uyması, tedavinin başarısında büyük önem taşımaktadır.
Son yıllarda, aralıklı (intermittant) tedavi şemaları üzerinde çalışmalar yapılmaktadır. Böylece hastaların tedavi protokollerine daha iyi uyum sağlamaları hedeflenmektedir. Tüberküloz tedavisinde bu zorluklar göz önüne alındığında, yeni tüberküloz ilaçlarının geliştirilmesi gerektiği görülmektedir. Bu amaçla kurulmuş olan, Global Tüberküloz İçin İlaç Geliştirme Örgütü (Global Alliance for TB Drug Development) yeni ilacın; çoklu ilaç dirençli ve latent M. tuberculosis’e etkili ve de tedavi süresini altı aydan iki veya daha kısa süreye indirebilecek bir ilaç olması gerektiğini belirtmektedir.

21. Yüzyılda Tüberküloz Sempozyumu ve II. Tüberküloz Laboratuvar Tanı Yöntemleri Kursu, Samsun
Yeni antitüberküloz ilaç araştırmaları
Yeni antitüberküloz ilaç arayışları başlıca üç nedeni bulunmaktadır. Bunlar; Mevcut tedavi süresini daha da kısaltabilmek, MDR tüberkülozlu olgularda başarı sağlamak ve latent tüberkülozlu olguların tedavisinde daha etkin tedavi sağlamaktır. Ticari firmaların yeni atitüberküloz ilaç geliştirmek için yeterli ilgi gösterdikleri söylenemez. Üzerinde en çok çalışılan yeni ilaçlar rifamisinler, yeni florokinolonlar, Oksazolidinonlar ve nitroimidazopiranlar’dır. Bir rifamisin türevi olan rifabutin, HIV pozitif tüberkülozlu hastalalarda antiretroviral ilaçlarla etkileşiminden dolayı rifampin alamayan hastalarda önerilmektedir. Florokinolonların iki yeni üyesi olan moxifloksasin ve gatifloksasin ilaç duyarlı tüberküloz olgularında başarı ile kullanıldığı bildirilmiştir.
Oksazolidinonların öncü üyesi olan linezolid tüberküloz olgularının tedavisinde ümit bağlanan ilaçlardan birisidir.
Nitroimidazopiran bileşiği olan PA-824 maddesi replike olmayan organizmler üzerine etkili bulunduğundan tüberküloz tedavisinin kısaltmasında yararlanabileceği düşünülmektedir.

Tüberküloz ve Toraks Dergisi 2007; 55(1): 108-117

“Son yıllarda M. bovis, BCG suşları ve birçok NTM’de bulunmayan, sadece M. tuberculosis genomunda yer alan fark 1 bölgesi (region of difference) (RD1) gen segmentinin saptanması ve bu gen segmenti ürünlerine özgün immün yanıtların ölçülebiliyor olması, tüberküloz infeksiyonunun saptanmasında yeni bir testin geliştirilebileceği fikrini doğurmuştur. İlk olarak, in vitro T-hücrelerine dayalı yeni bir ölçüm olarak ortaya çıkan IFN-gama araştırmasına dayalı testler, tüberküloz antijenleri ile duyarlı hale getirilmiş kişilerin T-hücrelerinin, mikobakteriyel antijenlerle karşılaştıklarında IFN-gama üretmesi ilkesine dayanmaktadır. Bu nedenle, yüksek IFN-gama üretim düzeyi tüberküloz infeksiyonu için bir gösterge olarak kabul edilir. Başlangıçtaki testler, uyarı antijeni olarak PPD kullanan testler üzerine odaklanırken, daha yeni testler M. tuberculosis’e özgül antijenler olan Erken Sekretuar Antijenik Hedef 6 (ESAT-6), Kültür Filtrat Protein 10 (CFP-10) ve antijen 7.7 (RV2645)’yi kullanmaktadır. M. tuberculosis genomunun RD1 bölgesinde lokalize genler tarafından kodlanan bu proteinler, anlamlı olarak PPD’ye kıyasla M. tuberculosis’e daha özgüldür. Çünkü bu antijenler BCG alt zinciriyle veya Mycobacterium kansasii, Mycobacterium marinum ve Mycobacterium szulgai hariç diğer NTM türleri ile paylaşılmamaktadır. Son 10 yılda yapılan araştırmalarla dört ticari IFN-gama araştırmasına dayanan test geliştirilmiştir:
1. QuantiFERON-TB assay (Cellestis Limited, Carnegie, Victoria, Australia),
2. T SPOT-TB assay (Oxford Immunotec, Oxford, UK),
3. QuantiFERON-TB Gold (Cellestis Limited, Carnegie, Victoria, Australia),
4. QuantiFERON-TB Gold (In-Tube metod).
Her dört test de, tüberküloz antijenleri ile uyarıya yanıt olarak T-hücrelerinden salınan IFN-gama’yı ölçerek hücre aracılı bağışıklığı değerlendirmektedir.
Bu testlerde, ELISA ve enzime-bağlı immünospot assay (ELISPOT) yöntemleri kullanılmaktadır.”

Tüberküloz plevral effüzyonu tan›s›nda yeni test ve biyobelirteçler

ADA: Adenozin deaminaz; IFN: interferon; IL: interlökin; TNF:
Tümör nekrozis faktör; ESAT: Erken salınan antijenik hedef; CFP: Kültür filtrat
proteini; NAAT: Nükleik asit amplifikasyon testi; TB: Tüberküloz; TBGL:
Tüberküloz glikolipidi.