Karaciğer fonksiyon testi bozukluğu klinikte çok sık karşılaşılan bir durum olup erken tanı ve tedavi edilmez ise ciddi morbidite ve hatta mortalite ile sonuçlanabilir. Hastaya yaklaşımda önemli noktalar karaciğer fonksiyon testi bozukluğunun süresi, karaciğer enzimlerinin normalden kaç kat daha yüksek olduğu, yüksekliğin devamlı olup olmadığı, eşlik eden diğer biyokimyasal test bozuklukları, ilaç ve alkol kullanım öyküsü, sarılık öyküsü olup, her hasta kendi yaş grubunda ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Tam metin için tıklayınız

Karaciğer, sayısız endojen ve eksojen maddenin detoksifikasyonu, çeşitli moleküllerin sentezi, itrahı gibi birbirinden bağımsız birçok fonksiyonu yapabilen bir organdır. Bu nedenle genel olarak karaciğer fonksiyonlarını bir veya birkaç testle değerlendirebilmek son derecede zordur. Örneğin böbrek fonksiyonunu değerlendirmede kreatinin klerensi basit, objektif ve tekrarlanabilen bir test olduğu halde karaciğer fonksiyonlarını bu anlamda değerlendirebilen bir test söz konusu değildir. Bu nedenle karaciğer fonksiyonu, birçok farklı testin ve hatta klinik bulguların aynı anda hesaba katılması ile değerlendirilmektedir.
Karaciğer fonksiyon testi olarak bilinen birçok enzim ölçümü gerçekte karaciğerin fonksiyonunu göstermemekte, fakat karaciğerdeki hücre harabiyeti veya kolestaz hakkında bilgi vermektedir. Bu nedenle bu testlere karaciğer fonksiyon testi demek yerine karaciğer testleri demek belki daha uygun olacaktır.
Karaciğer hastalıklarını değerlendirmekte kullanılan testler 1) Karaciğerde bir bozukluk olup olmadığını anlamak için, 2) Bozukluğun şeklini belirlemek için, 3) Bozukluğun sebebini anlamak için, 4) Karaciğer hastalığını ve hastalığın tedavisini takip etmek için, 5) Karaciğer rezervini ölçmek için kullanılabilir.

Tam metin için tıklayınız

Sarılık, bilirubin pigmentinin yapımı ve klirensi arasındaki dengenin bozulması sonucunda bilirubin pigmentinin birikimine bağlı olarak deri ve mukozaların sarı renge boyanmasıdır. Kolestaz ise safranın barsağa akamaması
sonucunda ortaya çıkan fizyolojik, morfolojik ve klinik değişiklikleri kapsayan bir terimdir. Kolestazda bilirubin düzeyi normal bulunabilir.
Bilirubin, başta hemoglobin olmak üzere sitokromlar, katalaz, peroksidaz, triptofan pirolaz gibi hemoproteinler ve serbest hemin yıkılması ile açığa çıkan hem halkasının metabolizması sonucunda ortaya çıkan bir tetrapirol bileşiğidir ve sarı renklidir.
Bilirubin metabolizması
Bilirubinin atılabilmesi için suda çözünür hale getirilmelidir.
1-Bilirubinin oluşması
Günde yaklaşık 250 – 350 mg konjuge olmayan bilirubin oluşur; %70 – 80’i bozulmuş eritrositlerden kaynaklanır. Hemoglobinden hem halkası demir ve biliverdine parçalanır, bilirubin biliverdine dönüşür. Bilirubinin yaklaşık %20 – 30’u ise kemik iliği ve karaciğerdeki diğer hem proteinlerinden kaynaklanır. Miyoglobin kaynaklı hem metabolizması ile oluşan bilirubin oranı yapım-yıkımın yavaş olması nedeni ile %1’den daha azdır.
2-Bilirubinin plazmada taşınması
Konjuge olmamış bilirubin (indirekt bilirubin) suda çözünür değildir, idrara geçmez ve safra ile atılmaz. İndirekt bilirubin lipitte çözünür, membranlardan kolaylıkla geçerek dokulara diffüze olabilir. Plazmada albumine daha az olarak α1 veya α2-globuline bağlanarak dolaşım yoluyla karaciğere taşınır. Her albümin molekülünde bilirubin için bir yüksek affinite ve bir düşük affinite yeri vardır. Yüksek affinite yerinde albümine sıkıca bağlanmasına rağmen arta kalan indirekt bilirubin, düşük affinite yerinde gevşek olarak bağlanır. Gevşek
bağlanma yerinden kolaylıkla ayrılabilen indirekt bilirubin dokulara diffüze olabilir; yenidoğanda kernikterus tablosu.
Asidoz, anoksi, serbest yağ asitleri artışı halinde indirekt bilirubinin albümine bağlanması azalır. Sülfonamidler, salisilatlar ve tiroit hormonları, albümin üzerindeki yüksek affinite yeri için bilirubinle yarışırlar.
3-Hepatosite geçiş
Kanda albumine bağlı olarak karaciğere ulaşan bilirubin sinuzoid membranına eriştiğinde albuminden ayrılır, hepatosit içerisine OATP ailesine ait taşıyıcılar ile taşınır.
4-Bilirubinin konjugasyonu
Konjuge olmamış bilirubin büyük ölçüde glukoronik asid ile esterleşip bilirubin monoglukuronid veya bilirubin diglu-kuronid oluşturması daha geri planda ksiloz ve glukoz ile esterleşmesi bilirubinin glukuronik asitle konjugasyonu olarak adlandırılır. Bu tepkime UDP-glukuronil transferaz ile katalizlenir. Konjugasyon ile bilirubin suda çözünür hale gelir.
5-Safraya atılma
Direkt bilirubin suda çözünür ve safra ile atılır. Birbirine bitişik hepatositler arasındaki kanaliküller duktuliyi, lobüller arası safra kanalı ve büyük hepatik kanallarını oluşturur. Porta hepatisin ötesinde ana hepatik kanal safra kesesinin kanalı ile birlikte ortak safra kanalını oluşturur. Ortak safra kanalı duodenuma ampulla Vateri düzeyinde boşalır. Safraya bilirubin yoğunluk farkına karşı aktif atılır. Safra ile bağırsağa günde 300 mg kadar atılan bilirubinin %85’i glukuronidlenmiştir, %10 kadarı sülfatlanmıştır, bir miktarı serbesttir, çok az miktarı şeker alkolleri ve asidik disakkaritlere bağlanmıştır. Serbest bilirubin miktarı çözünürlük eşiğinden daha fazla olduğu zaman serbest pigment kalsiyum tuzu olarak çöker ve pigment taşları oluşur.
Ancak serum serbest bilirubin miktarı serum bilirubin düzeyi 35 mg/dl’i aşana kadar çok düşüktür. Bağırsaktaki direkt bilirubin, terminal ileumda ve çoğunlukla kalın bağırsakta bir β-glukuronidaz etkisiyle glukuronattan ayrılır. Bir kısmı, bağırsaktan emilerek tekrar karaciğere gelir ve yendien bir kısım olarak safra ile bağırsağa atılır, bir kısmı ise karaciğerde doymamış yağ asitleri peroksitlerin oluşumunu önleyici yani antioksidan olarak görev yaptıktan sonra bilinmeyen bir yoldan yıkılır. Sindirim kanalında glukuronattan ayrılan bilirubinin büyük çoğunluğu çekumda ve özellikle sağ kolonda bulunan anaerobik bakterilerin enzimleriyle indirgenir ve
ürobilinojen ve ilgili ürünlere parçalar. Ürobilinojenin büyük kısmı bağırsaktan emilerek portal dolaşım yoluyla karaciğere gelirler bazı değişiklikler yapıldıktan sonra safra ile atılır. Az bir kısmı dolaşıma geçerek idrarla dışarı atılır. Ürobilinojen renksizdir. Ürobiline dönüşmesi halinde idrar ya da dışkının normal rengini verir.
Konjuge olmamış bilirubin idrara çıkmaz. Konjuge bilirubin idrara çıkabilir.

Tam metin için [url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/19757[/url]tıklayınız

Semptomatik ve asemptomatik hastalarda karaciğer enzim yüksekliğinin sayısız nedenleri vardır. ALT ve AST diğer dokulardan kaynaklanabilmesine rağmen, hepatosellüler hasarı veya ölümü takiben kanda hepatosit hasarından salınan enzimlerdir. Karaciğer hasarının akut veya kronik olduğunu, altta yatan etiyolojiyi ve sistemik hastalıklarla ilişkisini anlamak için ilk değerlendirme hastanın öyküsünün alınması ve fizik muayene yapılmasıdır. Normalin beş katından daha fazla aminotransferaz yüksekliği, akut karaciğer hasarında olduğu gibi sayısız kronik karaciğer hastalığında da görülebilir. Karaciğer alkalen fosfatazın yükseklikleri kolestatik durumlarla ilişkili olabilir. Kolestatik hastalıklar hem safra akımının anatomik obstrüksiyonuna göre (ekstra hepatik kolestaz), hem de hepatosit tarafından safra formasyonunun fonksiyonel bozukluklarına göre (intra hepatik kolestaz) kategorize edilebilir. Alkalen fosfataz yükseklikleri hepatobiliyer sistem dışındaki organ sistemlerinin hastalıklarında oluşabilir.

Karaciğer hastalıklarının tanısında kullanılan laboratuar bulguları genel anlamda “karaciğer hastalığının varlığını araştıran testler” ile “karaciğer hastalığının nedenini araştıran testler” olarak iki grupta incelenebilir. Birinci grupta yer alan testler yanlış, ancak yerleşmiş bir tanımlamayla karaciğer fonksiyon testleri olarak ifade edilirler. Gerçekte bu laboratuar bulgularının bir kısmı karaciğerdeki yapısal değişiklikleri, bir kısmı biliyer sisteme ilişkin patolojileri bazıları ise karaciğerin sentez kapasitesini göstermekte olup bu yönüyle bir karaciğer hastalığının varlığını, niteliğini ve bir ölçüde de ağırlığını yansıtan testlerdir.
Bu testlerden ALT ve AST hepatoselüler hasarı, GGT ve AF kolestazı göstermekte öncelikliyken bilirubin her iki nedenle de artabilir, albumin düzeyi ve protrombin aktivitesi ise karaciğerin sentez kapasitesini yansıtan testlerdir. Karaciğer hastalıklarının bir çoğunda bu iki grup testin birlikte bozulmuş olduğu görülür. Karaciğerin mikroskobik anatomisinde hepatositler ile biliyer sistemin yakın ilişkisi düşünüldüğünde böyle olması da doğaldır. Hastalığın niteliğine göre bir grup test diğerlerinden daha fazla etkilenmiş olarak bulunabilir.

Tam metin için tıklayınız

Serum alanin transaminaz (ALT) karaciğer hücre hasarının değerlendirilmesinde en çok kullanılan, en yararlı testtir. Hastalığın ciddiyeti ve hepatik aktiviteyi gösterir. ALT yükselmesi şişmanlık, cinsiyet, alkol tüketimi, ilaç kullanımı ve viral hepatit enfeksiyonlarında görülür. Karaciğer hastalığı Talasemi major’lu hastaların büyük bir kısmını etkiler. Talasemili hastalarda beklenen yaşam süresi üçüncü dekatı da geçtiğinden kronik karaciğer hastalığının önemi giderek artacaktır. Talasemide görülen karaciğer hastalığı ayrı bir klinik ve patolojik antitedir. Talasemide karaciğer hasarının ana nedenleri özellikle Hepatit C olmak üzere hepatitler, karaciğer demir yükü ve özellikle demir şelatörleri olmak üzere bazı ilaçlardır. Karaciğer biyopsisi özellikle enflamasyon, fibrozis ve demir yüküne bağlı karaciğer hasarını değerlendirmede altın standarttır. Talasemi Major hasatlarında demir yüküne bağlı fibrozis sıktır. Histolojik değerlendirmeden sonra atomik absorbsiyon spektrofotometrisiyle karaciğer demiri içeriği direkt olarak ölçülebilir. Anti HCV pozitif kişilerde sigara ve alkol tüketimi ALT yükselmesine yol açar. Anti HCV pozitif Talasemili hastalar karaciğer fonksiyon bozukluğunu arttırma riskinden dolayı sigara ve alkol içmekten kaçınmalıdırlar.