Kızılay, düzenli olarak kan bağışlayacak 1 milyon iyi insan arıyor. Türk Kızılay Genel Başkanı Tekin Küçükali, bugün Türkiye’de 12 bölgesel kan merkezi, 43 kan bağışı merkezi, 55 donasyon birimi bulunduğunu belirtirken 52 ilde teşkilatlanma ve tam otomasyonun sağlandığını söyledi. Toplam 10 ilde 55 devlet hastanesi ile on-line iletişim sağlandığını da anlatan Tekin Küçükali, “Ulusal Kan Bankacılığı” otomasyon sisteminin tam olarak sağlanması ve gönüllü bağışçı sayısının artırılmasıyla 1 milyon ünite hedefine ulaşılacağını dile getirdi. Kırali, gönüllü sayısının eksikliğinde “Nasıl olsa bağışlayan bulunur” tavrının yanı sıra hijyen, yorgunluk, zamansızlık gibi bilgisizlikten gelen çekincelerin etkili olduğunu söyledi 21 Mayıs-21 Aralık tarihleri arasında gerçekleştirilecek olan ve 18-65 yaş arası bütün toplumun hedeflendiği kampanyada amaç, toplanan kan miktarını 600 binden 1 milyona çıkartmak. Kampanyanın sloganı ise “1 milyon iyi insan aranıyor.”

18-65 Yaş arasında, ağırlığı 50 kg üzerinde, önemli bir sağlık sorunu olmayan kan merkezine kan vermek için geldiğinde yapılan muayenede sağlığı uygun olduğu tespit edilen ve hemoglobin düzeyi uygun olan herkes 3 ayda 1 kez, yılda toplam 4 kez kan bağışında bulunabilir.

KAN BAÐIÞINA UYGUNLUK İÇİN ARANAN KRİTERLER

(NewYork Blood Center “Criteria For An Acceptable Donation”dan kısmen alıntı yapılmıştır)

1. Kendinizi iyi ve sağlıklı hissediyor musunuz?

Kan bağışı öncesinde yorgun ve uykusuz olmamanız tercih edilir. Kan bağışından önceki öğünde bir şeyler yemiş olmanız ve aç karına kan bağışlamamanız önerilmektedir.

2. Viral hepatit geçirdiniz mi?
Viral hepatitlerle ilgili test sonuçlarınızda herhangi bir pozitiflik var mı? 10 yaşından sonra bulaşıcı sarılık geçirenler, B ve C sarılığı testlerde pozitif olduğu tespit edilmiş olan bireyler hiçbir zaman kan bağışında bulunamazlar.

3. Son 12 ay içinde size; kan transfüzyonu yapıldı mı?
Organ veya doku nakli yapıldı mı? Akupunktur, dövme, cildinizin herhangi bir yerini deldirme (kulak deldirme vb) işlemi yaptırdınız mı? Bu sorulara cevabınız evet ise 12 ay süreyle kan bağışı yapmamalısınız.

4. Son 12 ay içinde; bulaşıcı sarılığı olan biri ile yakın temasınız (örneğin cinsel ilişki) oldu mu?
Bu soruya cevabınız evet ise 12 ay kan bağışı yapmamalısınız.

5. HIV (AIDS) testiniz pozitif mi ?
HIV pozitif olanlar hiçbir zaman kan bağışı yapamazlar.

6. Son 3 yıl içinde sıtma (malarya) hastalığı geçirdiniz mi?
Son 3 yıl içinde sıtma hastalığı geçirenler kan veremezler. Sıtma hastalığının salgın olarak bulunduğu coğrafi bölgelerde 6 aydan fazla kalanlar 2 yıl süre ile; 6 aydan az kalanlar ise 12 ay kan bağışında bulunamazlar.

7. Aşağıda sıralanan ilaçları kullandınız mı?
Tegison, Akutan, Proscar, Propecia, Soriatane. Tegison (etretinat) sedef hastalığının tedavisinde kullanılan bir ilaçtır ve bu ilacı alanlar hiçbir zaman kan veremezler. Soriatane (acitretin) de aynı hastalığın tedavisinde kullanımakla beraber son doz alımından 3 yıl sonra kan bağışı yapılabilir.

Aşağıdaki ilaçları alanlar, ilacın son dozunu aldıktan 1 ay sonra kan bağışında bulunabilirler:

Akutan (isotretinoin) akne tedavisi için kullanılır.
Proscar (finasteride) iyi huylu prostat bezi büyümesinin tedavisi için kullanılan bir ilaçtır.
Propecia (finasteride) saç dökülmesi için kullanılan bir ilaçtır.

8. Hiç beyin ameliyatı oldunuz mu?
Dura mater grefti uygulanan kişiler kan bağışı yapamazlar.

9. Son 12 ay içerisinde hangi aşıları oldunuz?
Bazı aşılar kan bağışı için süre kısıtlaması getirmezken bazıları 12 aya kadar kan bağışı için engel teşkil edebilmektedir. Aşılar; bağış öncesinde doktora bildirilmelidir.

10. Þu anda mevcut bir solunum yolu rahatsızlığınız var mı?
Soğuk algınlığı geçirenler şikayetlerinin kesilmesinden 3 gün sonra kan bağışı yapabilirler. Diğer solunum rahatsızlıkları olanlar muayene sonucuna göre kan merkezi doktoru tarafından değerlendirilirler.

11. Herhangi bir kalp, akciğer, böbrek hastalığınız; kan hastalığınız, anormal kanamalara eğilim, kanser hastalığınız var mı?
Bu tür hastalıklar hastalığın derecesine ve tipine göre kan merkezi doktoru tarafından değerlendirilerek donörlük için uygun olup olmadığınıza karar verilir. Örneğin kalp enfarktüsü geçiren bir kişi kan veremez. Burada değerlendirme kriteri; kan bağışının kanı verecek kişinin sağlığını olumsuz etkilememesi ve bağışlanan kanın verilecek hasta için güvenli bir kan olmasıdır.

12. Son 1 ay içinde her hangi bir tıbbi tedavi gördünüz mü, bununla ilgili ilaç kullandınız mı?
Esasen ilaçların büyük bir çoğunluğu kan bağışı için engel teşkil etmemektedir. Örneğin hipertansiyon için kullanılan ilaçların çoğunluğu kan bağışı için engel teşkil etmemektedir. Ancak kanı verecek kişinin tansiyonu kabul edilir sınırlarda olmalıdır. Diğer taraftan aspirin gibi trombosit fonksiyonlarını etkileyen bazı ilaçların alımı söz konusuysa bu ilaçları alan donörler 3 gün süre ile trombosit süspansiyonu için kan veremezler, ancak tam kan veya eritrosit süspansiyonu için bağışçı olabilirler.

Lütfen kullandığınız ilaçları kan merkezi doktoruna bildiriniz!

13.Son 24 saat içinde aşırı miktarda alkol aldınız mı?

Alkol vücudumuzda sıvı kaybına neden olur. Son 24 saatte aşırı miktarda alkol alınması kan bağışına engel teşkil eden bir durumdur.

14. Son 1 yıl içinde herhangi bir ameliyat geçirdiniz mi? Özellikle kan kaybının söz konusu olduğu ciddi bir kaza geçirdiniz mi?
Kadınlar için: hamilelik, doğum oldu mu? Ameliyat geçirenler, ameliyat sürecinde kan nakli almışsa 1 yıl süre ile kan veremezler. Ameliyat sürecinde kan nakli alınmamışsa iyileştikten 6 hafta sonra kan bağışı yapabilirler. Hamile kadınlar, hamilelik döneminde kan veremezler. Doğumu takiben 6 hafta sonra kan bağışı yapılabilir.

15. Ağırlığınız 50 kg ve üzerinde mi?
50 kg altında olanlar kan bağışı yapamazlar. Ayrıca boyuna göre olması gereken ağırlıktan çok düşük olan kişiler kan bağışında bulunamazlar.

16. Yüksek risk içeren aktiviteler:
Damardan uyuşturucu bağımlılığınız var mı?
Erkek erkeğe cinsel ilişkiniz oldu mu?
Pıhtılaşma faktör konsantresi ile tedavi oldunuz mu?
HIV (AIDS) Pozitif misiniz?
Para karşılığı cinsel ilişki yaptınız mı?
Cinsel yolla bulaşmış bir hastalık geçirdiniz mi?
Yukarıda sayılan riskli aktiviteleri yapan biri ile cinsel ilişkiniz oldu mu?
AIDS hastaları, damardan uyuşturucu kullananlar, HIV pozitif olanlar, erkek erkeğe cinsel ilişki yapmış olanlar, faktör konsantresi kullanan hastalar ve bütün bu gruplardan herhangi biri ile cinsel ilişkisi olanlar hiçbir zaman kan bağışı yapamazlar!

17. Hemoglobin ve hematokrit düzeyleriniz normal mi?
Hemoglobinin normal seviyesi Erkeklerde:13-18 gr/100ml
Kadınlarda:12-16gr/100ml
Kan bağışı yapabilmek için hemoglobin düzeyi en az 12.5/100ml gr ve en çok 20 gr/100 ml olmalıdır. Bunun üstü ve altı değerler söz konusuysa kan bağışı alınamaz. Hematokrit normal seviyesi Erkeklerde:%45 – %52
Kadınlarda:%37 – %48
Kan bağışı yapabilmek için hematokrit düzeyi en az %38 ve en çok %60 olmalıdır. Bunun üstü ve altı değerler söz konusuysa kan bağışı alınamaz.

18. Vücut ısısı miktarı:
Muayenede 37.5 C0 den fazla vücut ısısı olanlar kan bağışlayamaz.

19. Nabız atış sayısı:
Dakikada 50 – 100 olmalıdır. Bu değerlerin altında veya üstünde ise kan bağışı alınamaz. Ayrıca nabız normal ritimde olmalıdır.

20. Kan basıncı (tansiyon):
Sistolik (büyük) tansiyon 90 – 180 mmHg arasında
Diyastolik (küçük) tansiyon 50 – 100 mmHg arasında olmalıdır.
Yapılan muayenede tansiyonu bu değerler arasında çıkmayan bağışçılardan kan alınamaz.

21. Yaş sınırı:
18 – 65 yaşında olanlar kan bağışlayabilirler.

22. Ne sıklıkla kan bağışlanabilir?
3 ay aralıklarla yılda 4 kez kan bağışlayabilirsiniz.

…
Türk Kızılayı web sayfasından

DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ’NÜN KAN BAĞIŞÇISI TİPLERİ

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) raporunda kan bağışçılarını temel olarak 3 gruba ayırmıştır.

1) Replasman Kan Bağışçısı :
Kana kan, yerine koyma, zorunlu kan bağışı, aile kan bağışçıları yöntemi olarak tanımlanır. Ulusal kan bankacılığı organizasyonunun yetersiz olduğu ülkelerde uygulanmaktadır. Güvenli kan bağışı yetersizliği sebebiyle ülkemizde hastane kan merkezlerinin tercih etmek zorunda kaldıkları yöntemdir.
Avantajları
• Ucuz ve kolay uygulanan bir yöntemdir.
• Gönüllü kan bağışının yetersiz olduğu ülkelerde çözüm olabilir.
• Yakınları için kan bağışlayan kişiler durumun önemini algılayabilir ve güvenli kan bağışçısı olarak kazanılabilir.
Dezavantajları
• Güvenilir olmayan kan temin yöntemlerinden biridir.
• Hasta yakınları kan bağışına zorlanmaktadır. Bu durum zaten zor durumda olan hasta yakınlarına ayrı bir sorumluluk ve olumsuz duygu yükler.
• Aile içi baskıya maruz kalan hasta yakınları kan bağışına engel teşkil edebilecek durumları saklayabilmektedir.
• Yeterli miktarda kan temin edilemezse veya hasta yakınlarından bağışçı bulunamazsa ticari kan bağışçılarına (kan simsarlarına) yönlenilir.
• Bu şekilde çözüm ile toplum için gerekli olan kan ihtiyacı uygun ve sürekli bir şekilde karşılanamaz.

2) Ticari Kan Bağışçısı:
Kan simsarları veya profesyonel kan bağışçıları olarak tanımlanır.
Avantajları
• Hiçbir avantajı yoktur.
Dezavantajları
• Güvenilir olmayan kan temini yöntemlerinden biridir. Bu yöntem güvenli kan bağışının temelini oluşturan “karşılık beklemeksizin” kan bağışı sistemini olumsuz etkiler.
• Bağışladıkları kan karşılığında para veya paraya dönüşebilecek bir çıkar beklentisi içindedirler.
• Maddi gücü olmayan aileler bu parayı her zaman karşılayamaz.
• Ticari kan bağışçıları hayatlarını sürdürmek için söz konusu paraya ihtiyaç duydukları için toplumun düşük gelir düzeyine sahip bölgelerinden gelirler. Sağlık durumları uygun olmayabilir, kötü beslenmiş olabilirler veya alıcıyı tehlikeye sokabilen bulaşıcı hastalıklara sahip olabilirler.
• Maddi bir çıkar uğruna kan verdikleri için kan bağışına engel teşkil edebilecek durumları saklamaktadırlar.
• Ticari kan bağışçıları kanlarını tavsiye edilenlerden daha sık verebilirler. Bu durum kendi sağlıkları üzerinde zararlı etkilere neden olabilir, ayrıca standartlara uymayan bir kan bağışı gerçekleştirmiş olurlar, verilen kan alıcının ihtiyaçlarını karşılamaz veya hiç yararı olmaz.

3) Gönüllü Kan Bağışçısı :
Dünya Sağlık Örgütü’nün en güvenilir yöntem olarak kabul ettiği kan temini yöntemidir. İhtiyaç duyulan kanın; gönüllü, karşılık beklemeksizin, düzenli ve bilinçli bağışçılardan temin edilmesi halinde en düşük riske sahip olduğunu bildirmiştir.
Gönüllü Olmanın Avantajları
• Kan bağışçıları kan vermek için bir baskı altında değildirler ve bundan dolayı düşük riskli bağışçı kriterlerine sahiptirler..
• Bu kişiler tanımadıkları insanların hayatını kurtarmak için güdülenmişlerdir.
• Düzenli kan bağışlamaya daha fazla isteklidirler. Bu durum sürdürülebilir kan stoku için önemlidir.
• Acil kan ihtiyacı durumunda yapılan çağrılara cevap verme ihtimalleri daha yüksektir.
• Sağlık açısından kan bağışına engel teşkil edebilecek durumlarda otokontrollerini sağlarlar, kan bağışını ertelerler veya yapmazlar.
Düzenli Olmanın Avantajları
• Güvenli kanın önemi hususunda bilinçlidirler ve her kan bağışlarında taramadan geçmektedirler. Bundan dolayı transfüzyonla geçen hastalık riskini daha az taşırlar.
• Hastalık tespit edilirse geriye dönük izlenebilirlik sağlanır.
• Günümüzde ithal edilen kan ürünlerinden yapılan ilaçların ülkemizde üretilebilmesi için düzenli kan bağışçısı sayımızın belirli bir düzeyde olması gerekir.
• Sürdürebilir güvenli kan stokunun sağlanabilmesi için düzenli bağış gerekmektedir.
Karşılık Beklemeksizin Kan Bağışının Avantajları
• Maddi bir çıkar uğruna güdülenmemişlerdir. Maddi bir beklenti içinde olmadıkları için kan bağışına engel teşkil eden durumlarda kan bağışını ertelerler veya yapmazlar.
Bilinçli Olmanın Avantajları
• Kan bağışı konusunda tedirginlik yaşamazlar. Tabuları yoktur.
• Bulaşıcı hastalıklar ve “pencere dönemi” konusunda bilinçlidir. Güvenli yaşam biçimi edinmişlerdir. Kan bağışlamamaları gereken durumlarda kendi kendilerini ertelerler ve otokontrollerini sağlarlar.
• Kanın; bağış dışında elde edilemeyeceğini bilirler ve etraflarındaki insanları da teşvik ederler.
Zorlukları
• Etkin bir ulusal kan bankacılığı organizasyonunun kurulması gerekir ve maliyeti çok yüksektir.
• Profesyonel kadro istihdamı gerekir.
• Toplumun her kesiminde “kan bağışçısı kazanım ve eğitim faaliyetleri”ni gerçekleştirmesi gerekir.
• Gönüllü kazanımında iyi bir yönetim gerekir.

…
Türk Kızılayı web sayfasından