STED • 2003 • cilt 12 • sayı 9 • 344

Çağımızda yaşanan hızlı teknolojik gelişme ve yenilenmeler tıp alanında bir çok test ve tanı aracının geliştirilmesini sağlamıştır. Bu yeni araçlar yardımıyla hekimler karmaşık tıbbi sorunlarda tanı kesinliğine ulaşabilmektedirler. Ancak insanların gereksinim duydukları sağlık hizmetinin çoğunluğunu sağlayan birinci basamakta bu ileri teknoloji ürünü tanı araçlarının kullanım alanı çok da geniş değildir. Kısıtlı kaynakların verimli kullanımı için birinci basamakta çalışan hekimin ucuz ve basit tanı araçlarını yerinde ve verimli kullanabilmesi gereklidir. Birinci basamak sağlık hizmetlerinin etkin çalışması da ulusal sağlık sisteminin verimini belirleyen etmenlerdendir. Birinci basamak hekiminin tanıya ulaşmada kullandığı ipuçlarının çoğu öykü ve fizik muayeneden gelmektedir. Hatta bu ipuçlarının yarıdan çoğunun tıbbi öyküden elde edildiğinin altı çizilmelidir. Ancak sınırlı olanakları da olsa bazı, laboratuvar testlerinin kullanımı ile hekimin tanı kesinliği ve dolayısıyla tedavi etkinliği artacaktır.
Birinci basamak hekimi elinde bulunan laboratuvar olanaklarının bilincinde olarak onları en verimli ve en etkin biçimde kullanabilmelidir. Bu da bilginin sürekli taze tutulmasını gerektirir. Biz bu yazımızda böbrek fonksiyon testlerinin kaba bir özetini yaparak, hekimlerimizin bilgilerini tazelemelerine yardımcı olmayı amaçlıyoruz.

Günümüzde ilgi alanı ne olursa olsun hekim böbrek ile ilgili sorunlarla sıklıkla karşılaşmaktadır. Bu nedenle herhangi bir hastalığı olan erişkin hastanın basit renal fonksiyonları mutlaka değerlendirilmelidir. Rasgele yapılmış idrar tetkikinde saptanan bir sorundan, ilerlemiş böbrek yetmezliğine kadar olan tablolarda hastanın öyküsü ve fizik incelemesinden elde edilen veriler hastalığın tanısında birincil önem taşır. Bu verilerin elde edilmesinden sonra basitten başlayarak laboratuar testleri yapılmalıdır. Böbrek hastalıklarını değerlendirmek amacı ile yapılan tanısal girişimler 1) kan, 2) idrar, 3)radyolojik yöntemler ve 4) histopatolojik inceleme başlıkları altında incelenebilir.
Fonksiyon gören böbreği değerlendirmede renal plazma ve kan akımı, glomerüler filtrasyon hızı (GFR) ve filtrasyon fraksiyonu gibi yöntemler kullanılabilir. Ancak en uygun yol GFR’nın değerlendirilmesidir. Renal plazma ve kan akımı daha çok klinik ve deneysel çalışmalarda kullanılmaktadır. Her iki böbreğin toplam ağırlığı yaklaşık 300 gram olmakla birlikte kardiyak debinin dörtte birini alırlar. Dakikalık renal kan akımı 1200, renal plazma akımı 600 ml/dk’dır. Bu akımın yaklaşık % 20’si ultrafiltrata geçer ve GFR normal bir erişkinde 125 ml/dk/1.73 m2 vücut alanıdır. Bu da günlük 180 litrelik bir ultrafiltratı oluşturur.
Renal plazma akımının hesaplanması için kullanılan indeks maddenin renal arter, ven ve idrardaki konsantrasyonunun bilinmesi gerekir:
Renal plazma akımı = (İdrar K X İdrar volümü) / (Renal arter K – Renal ven K)
Pratikte renal arter ve venin kanülasyonu zor olduğu için, renal plazma akımının hesaplanmasında renal ven konsantrasyonu sıfır olan bir madde kullanılabilir. Bu koşulu sağlayan endojen bir madde yoktur. Paraaminohippürik asit (PAH) bu koşulları sağlar, dolayısı ile PAH klirensi renal plazma akımını verir. Fakat bunu gerçekleştirmek için belirli süre PAH infüzyonu yapılarak kan konsantrasyonu sabit tutulmalıdır.
Renal plazma akımı=Renal PAH klirensi= (İdrar PAH X idrar volümü) / (Kan PAH X zaman)
Buradan Renal Kan Akımı = (Renal plazma akımı) / (1- %Hematokrit) formülü ile kan akımı da hesaplanabilir.

Devamı için tıklayınız